Mozaik Sanatı: Bölüm 4

Eski Doğu ve Girit’te Mozaik: Mısır’da Mozaik

Mısır’da mozaik süsleme, duvar ve eşyaları bezemede kullanılıyordu. Sakkarah civarındaki piramitte III. Sülaleden Horus Zoser’in (2600-2550) özel mezar odasında, sırlı plaketler duvarları kaplamakta olup, bu plaketlerin dış kısımları yeşil renkte cilaya örtülmüştü.

Bu sırlı plaketlerin, Mısır’da zengin evlerinin oda duvarlarını süsleyip, süslemediklerini bilmiyoruz. Fakat, eski imparatorluk devrinden beri bu plaketler yapılıyordu. Sakkarah’taki büyük piramidin bodrumlarından birinin kapısının kalker pervazının, bu sırlı plaketlerle çevrildiğinden yukarıda bahsetmişlik. Şimdi bu plaketler Londra ve Berlin müzelerindedir. Bu plaketlerin ön kısmı hafif konveks ve yeşilimtrak mavi renkte sırlı, arka tarafı ise çıkıntılar. Çıkıntılı kısmı harç içinde bulunuyordu. Plaketlerin çıkıntı yerinde, yatay olarak, ortada bir oyuk var. Bu delikten, metal veya tahta bir sapla dayanak teşkil edilerek, harç içindeki plaketin sağlamlığı temin ediliyor. Arkeoloji ve Sanat Tarihi alanında özgün yayınlar sunan Arkhe Dergisi‘nin katkılarıyla.

Bundan başka Mısır’da, Meydum’daki bir mezarda hiyeroglifler ve figürler oyuk şeklinde yapılmış ve çok renkli çakıl taşları konularak, süslemeye değişik ruh verilmiştir. Kahire-İsmailiye demir yolu yakınındaki Tell-el-İahoudi’de, XX. Sülale zamanında yaşamış olan III. Ramses’in (M.Ö. 1198-1167) yaptırmış olduğu, Nil Deltası üzerindeki tapınaktaki sütunlar ve duvarlar çok renkte çini parçalarıyla, rosace şeklinde mimari bezeme ile, dairelerin ¼’ü parçaları, yumurta şeklinde bezeme, kuş şekilleri, insan ve hayvan biçimleri yer almıştır. Bazen motif, insanlar ve geometrik figürler, tek parça halinde çimento sathına kakma olarak yerleştiriliyordu.

III. Tutmosis’in tapınağında, benzer çini plakaların hiyeroglifleri kabartma olarak görülüyordu. Tell-el-Amarna’da sur duvarlarının frizleri, kakma kalın taşlarla, obsidyen, kuarz, alabaster, sarı kalker, yeşil serpantin(yılan taşı), kırmızı portif ve siyah granit taşlarıyla bezenmiştir.

XX.-XXI. Sülaler zamanındaki(M.Ö.1195-950) tahta lahitlerde mozaik süslemeler mevcuttur. Kahire’deki, kraliçe Uazmit’in lahdindeki hiyeroglif figürler sağlam taşlarla, kırmızı akik (Cornaline), lacivert taşı, feldspath, mine ve camlardan kesilerek, alçı tabakasına konmuştur. Lahit üstünde beş hiyeroglif sütun yazısı vardır. Bu figürlerin bazıları, yekpare olarak kesilmiş, tıpkı Roma Devri’ndeki Opus Sectile biçimindedir. Diğerleri ise, özellikle kuşlar, çeşitli renklerdeki taşlarla yan yana getirilmiş olup Opus Vermiculatum biçimindeki bir çalışmayı göstermektedir. Fayum’da, Ptolemaios devrinin başlangıcı ve ortalamaya doğru mozaikler stel ve mezarlar için de kullanılmıştı. Hawara civarında, Vassali’de birçok lahitler bulunmuştur. Bu lahitler değişik renkte taştan ve camdan mozaiklerle süslenmiştir. Özellik olarak her bir mozaik parçası gayet iyi işlenmiştir.

Louvres Müze’sindeki, Mısır eserleri bölümündeki birtakım kurbağa figürleri taş ve camdan bezenmiş mozaik benzerleri, konuyla ilgili eserlerdir. Duvar mozaikleri olarak Mısır’da bazı Teb mezarlarının cephe süslemelerinde, pişmiş topraktan yapılmış konilerle, bir çeşit, friz teşkil ediliyordu. Bunlar dekoratif özellikleriyle Warka’dakileri hatırlatmaktadır. Fakat Warka’dakilerin tamamen süsleyici özelliklere sahip olmalarına karşılık Teb mezarlarındakilerin dini özellikleri vardır.

Gerçek Vermiculatum mozaik, şimdi Turin’de bulunan ve Mısırlıya ait lahidin kapağında görülmektedir. Bu sonuncu eser, eğer Sais devrine ait değilse, yeni krallık devrine ait olmalıdır. Böylelikle, Mısır’da mozaik Hellenizim devrine ulaşmaktadır ve Hellenizim dünyasına girmektedir. Mozaik sanatı Mezopotamya’da, geç çağlarda, ancak Akmenişler’e ait Persepolis sarayının, platformu üstünde, çakıl mozaikleri biçiminde görülüyor . Bu çakıl mozaikler, çimento yüzeyinin içine yerleştirilmiş, çok renkli bir görünüş sağlıyor. Böylece, ilk kaba, mozaik döşeme denemesi olarak görebiliyoruz. Diğer yandan, Mısır ve Girit’te, az sonra da doğuda kalkma (inlay) işçiliğinin geliştiği görülüyor. Böylece, mozaik eski önemini kaybediyor. Mısır’da orta krallığın mücevherleri Mısır el işçiliğinin örneklerini gösteriyor.

Yanıtla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir