Antik Sikkeler ve Gladyatör Oyunları: Bölüm 1

Roma eğlence anlayışının yüzyıllar boyunca merkezinde yer alan gladyatör oyunları antik çağın en popüler ve kanlı organizasyonlarından biri olmuştur. Akdeniz dünyasında Latince munera gladiatoria, Helence monomachus (teke tek dövüş) kelimeleri gladyatör oyunlarını ifade etmek için kullanılmıştır. Roma’da ilk olarak MÖ 3. yüzyılda cenaze törenlerinin bir parçası olarak karşımıza çıkan gladyatör dövüşleri zamanla bir propaganda aracı olarak kullanılmaya başlanmış ve profesyonel gösterilere dönüşmüştür.

Erken dönemlerden itibaren İtalya ve tüm Akdeniz ülkelerinde -Arkaik destanlarda da anlatılan- cenaze törenlerinde insan kurban etme geleneği vardı. Mahkumlar, savaş esirleri ya da köleler, ölen kişinin ruhunu huzura kavuşturmak için kurban edilirlerdi. Gladyatör dövüşlerinin kökeni de MÖ 4. yüzyılda Güney İtalya’da görülen insan kurban etme geleneğine dayanmaktadır. Özellikle Campania, Lucania ve Samnium bölgelerinde savaşta yitirilen askerlerin ruhlarını huzura kavuşturmak için cenaze törenlerinde insan kurban etmek gerektiği inancı vardı. Kölelerin ve savaş esirlerinin ölümüne dövüştürüldükleri bu törenler ilk olarak Campania bölgesinde ortaya çıkmış zamanla Lucania ve Samnium halkları tarafından da uygulanmıştır. Gladyatör dövüşlerinin Campania kökenli olduğu dair ip uçları Antik yazarlardan Roma tarihçisi Titus Livius tarafından da verilmektedir. İkinci Samnit Savaşı boyunca (MÖ 327-304) üstün başarılar elde eden Romalılar, MÖ 308 yılında zafer göstergesi olarak düşmanlarından aldıkları birçok zırh ile forumlarını süslediler. Samnitlerden nefret eden Campanialılar ise ziyafetlerinde bu zırhları gladyatörlere giydirerek dövüştürmüş ve onları Samnitler olarak adlandırmıştır. MÖ 4. yüzyıl sonu 3. yüzyılın başlarında Gladyatör dövüşleri Etrüsk inanç ve geleneklerine yerleşmiş ve Etrüskler bu dövüşleri ölü gömme törenlerinin bir parçası olarak kabul etmiştir. MÖ 3. yüzyılın ilk yarısında Romalılar Gladyatör dövüşlerini Etrüsklerden bu biçimiyle almıştır. Bu anlamda Roma’da bilinen ilk gladyatör dövüşleri MÖ 264 yılında düzenlenmiştir. Konsül Iunius Brutus Pera’nın iki oğlu, babalarının onuruna Forum Boarium (Boğa pazarı)’da düzenledikleri munera (cenaze oyunları) için üç çift gladyatör sunmuştur. MÖ 264’de düzenlenen bu munus gladyatör dövüşlerinin bir cenaze töreninde gerçekleştiğini göstermesi açısından önemlidir. Yüksek gelirli Romalı ailelerin ölen yakınlarını onurlandırmak için düzenledikleri bu gösterişli cenaze törenlerinin masraflarını kendi servetlerinden karşılamışlardır. MÖ 3. ve 2. yüzyılda munus içinde yer alan gladyatör oyunlarına halk büyük ilgi göstermiş ve bu oyunlarda dövüştürülen gladyatör sayısı giderek artmaya başlamıştır. Gladyatör oyunlarının göz ardı edilemeyecek bir popülariteye ulaşması ile Romalı soylu aileler, cenaze oyunlarını toplumda saygınlıklarını artıracak birer organizasyon olarak görmeye başlamışlardır. Bu dönemde gladyatör oyunlarının yanı sıra ilgi çeken bir diğer organizasyon venatio adı verilen, gladyatörlerin vahşi hayvanlarla olan mücadeleleri olmuştur. Halkın gladyatörlere ve bu kanlı gösterilere olan ilgisi politikacılarında gözünden kaçmamış ve MÖ 1. yüzyılın başlarından itibaren gladyatör oyunları propaganda amacı ile düzenlemeye başlamıştır. Caesar, aedilis (MÖ 65) seçildiği yıl çeşitli oyunlar organize etmiş, hayvan avlarının da bulunduğu oyunlara yirmi yıl önce ölen babasını onurlandırmak için gladyatör dövüşleri de eklemiştir. Casear, daha sonra MÖ 46 yılında Forum Romanum’da düzenlediği gladyatör oyunlarında sadece köleleri değil praetor soyundan gelen Furius Leptinus’den başka senatör ve avukat olan Q. Calpenus’u da dövüştürmüştür. MÖ 1. yüzyılın ortalarına gelindiğinde gladyatör mücadelelerin ve organizasyonlarının büyük değişimlere uğradığı görülmektedir. Zengin ve soylu kişilerin cenaze törenleri dışında gladyatör oyunları düzenlemeleri, bu oyunların cenaze ritüelinin bir parçası olmaktan çıktığını, oyunlarda sadece kölelerin değil aynı zamanda Roma’lı vatandaşların yer alması oyunların politik birer araç olarak kullanılmaya başladığını göstermektedir. Roma Cumhuriyet Dönemi’nin sonlarına doğru yetkililer tarafından düzenlenen ludi’ler ile şahıslar tarafından düzenlenen munera arasındaki fark ortadan kalkmaya başlamış ve bunun sonucunda MÖ 42 yılında Romalılar kutsal bayramları olan Ludi Cereales’in kutlamalarına gladyatör oyunlarını dahil etmişlerdir.

Roma İmparatorluk Dönemi’nde gladyatör oyunları artık ölümle cezalandırılan basit suçluların ya da kölelerin değil tamamen eğitimli profesyonel dövüşçülerin sahne aldığı gösterilere dönüşmüştür. Erken İmparatorluk Dönemi’nde gladyatör oyunlarına yeni düzenlemeler getirilmiştir. Augustus’un MÖ 22 yılında yayınladığı bir kararnameyle, başkentte imparator dışında başka birinin düzenleyeceği gösterilerde gladyatör sayısı yüz yirmi ile sınırlandırılmıştır. Ayrıca gladyatör dövüşleri belli bir takvime bağlanmış, gösterilerin 2-8 ve 17-23 Aralık tarihleri arasında Saturnalia kutlamaları sırasında yapılmasına karar verilmiştir. Gladyatör gösterileri MS 1. yüzyılın başlarında Romalıların vazgeçilmez oyunları haline gelmiş, bunun sonucunda oyunlar imparatorların halkı memnun edeceği bir dorea (hediye)’ya dönüşmüştür. Ayrıca Augustus ve ardılları, gladyatör oyunlarını halkın birliğini sağlamak amacıyla propaganda aracı olarak kullanmışlardır. Gladyatör dövüşlerine olan ilginin artmasıyla forumlarda ve ahşaptan geçici amfi tiyatrolarda gerçekleştirilen gösteriler için İmparator Vespasianus Dönemi’nde (MS 69-79), Flavianus Amfi Tiyatrosu’nun (Collosseum) inşasına başlanmıştır. Titus Dönemi’nde (MS 79-81) Roma’nın günümüze ulaşan en ihtişamlı mimari kalıntılarından biri olan Collosseum’un tamamlanması ile elli binden fazla kişinin katılımıyla gerçekleştirilen oyunlar düzenlenmiştir. Yüz gün süren açılış oyunlarında beş bin vahşi hayvan ve yüzlerce insan kurban edilmiştir. Hepsi ve daha fazlası için: Arkhe Arkeoloji Dergisi: Sayı 11’de!

Titus (MS 79-81)- Collosseum 44 mm NLM Auc 94 Lot 354 (22.11.1999)

Bu tarihten itibaren halkın oyunlara olan ilgisini sıcak tutabilmek için organizatörler yeni pek çok gladyatör tipi ve oyun düzenlemeye başlamıştır. Roma’da oyunların düzenleyicisi imparatorun kendisiyken, eyaletlerde durum biraz farklılaşmış, İmparatorluk Kültü’nün rahipleri, imparator adına gladyatör oyunları düzenlemişlerdir. Ayrıca halkın takdirini kazanmak için varlıklı Romalı vatandaşlarının da gladyatör dövüşleri düzenledikleri bilinmektedir.

Yanıtla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir